धुलो: सामान्य असुविधा कि गम्भीर स्वास्थ्य जोखिम?

२०८३ अषाढ २२, सोमबार मा प्रकाशित ६ घण्टा अघि

५६ पाठक संख्या

व्यस्त सडकछेउबाट हिँड्दा उडेको धुलो आँखामा पस्नु धेरैका लागि नौलो अनुभव होइन। केही क्षणमै आँखा चिलाउन थाल्छ, आँसु आउँछ, र बाटोभरि आँखा मिच्दै हिँड्नुपर्छ। कहिलेकाहीँ त घर पुगेर ऐनामा हेर्दा आँखाको रातोपनले नै दिनभरि कति धुलो झेलियो भन्ने बताइदिन्छ। धुलोले आँखामा गरेको असर हामी तुरुन्तै देख्न सक्छौँ। त्यसैले त्यसबाट बच्न आँखा मिच्छौँ, चश्मा लगाउँछौँ वा मुख छोप्छौँ। तर हाम्रो चिन्ता त्यति मात्रमा सीमित हुनुपर्छ कि हुँदैन? सायद हामीले देख्ने धुलोभन्दा नदेखिने असर धेरै ठूलो हुन सक्छ।

धुलोको समस्या यही हो—यो देखिन्छ पनि र देखिँदैन पनि। हामीले सडकमा उडेको धुलो देख्छौँ, कपडामा जमेको धुलो देख्छौँ, झ्याल र टेबलमा बसेको धुलो देख्छौँ। तर यही धुलोसँग मिसिएका धेरै सूक्ष्म कणहरू आँखाले देख्न सकिँदैन। हामी तिनलाई नदेखे पनि दिनहुँ साससँगै शरीरभित्र लगिरहेका हुन्छौँ।

आज सडकको धुलो धेरै ठाउँमा सामान्य दृश्य बनेको छ। सडक निर्माण भइरहेका क्षेत्र, बढ्दो सवारीसाधनको चाप, मर्मतसम्भारको अभाव र खुला माटोका सतहहरू धुलोका प्रमुख स्रोत बनेका छन्। बिहान घरबाट निस्कँदा सफा देखिएको जुत्ता साँझसम्म धुलोले ढाकिनु, मास्कको रङ नै फेरिनु वा दिनको अन्त्यमा घाँटी सुक्खा महसुस हुनु धेरैका लागि परिचित अनुभव हुन थालेका छन्। तर बारम्बार दोहोरिने अनुभव सामान्य लाग्दैमा त्यसको असर पनि सामान्य हुन्छ भन्ने छैन।

हामी प्रायः धुलोलाई सरसफाइको समस्या मात्र सम्झन्छौँ। सडक सफा भयो भने समस्या समाधान भयो जस्तो लाग्छ। तर यसको प्रभाव त्यसभन्दा धेरै टाढासम्म फैलिएको हुन्छ। धुलोले आँखामा जलन गराउन सक्छ, घाँटी र श्वासप्रश्वास प्रणालीलाई असर गर्न सक्छ, र लामो समयसम्म प्रदूषित हावामा बस्नुपर्ने अवस्थाले स्वास्थ्यमा थप जोखिम बढाउन सक्छ। विशेषगरी सडक छेउमा काम गर्ने व्यक्तिहरू, विद्यार्थी, वृद्धवृद्धा तथा बालबालिकाहरू यसको प्रभावप्रति बढी संवेदनशील हुन सक्छन्।

अर्को महत्वपूर्ण कुरा के हो भने हामी धुलोलाई समस्या मान्नै छाड्दै गइरहेका छौँ। कुनै समय असामान्य लाग्ने दृश्य आज सामान्य बनेको छ। सडकमा धुलो उड्नु, केही दूरीसम्म स्पष्ट नदेखिनु वा मास्कबिना हिँड्न असहज महसुस हुनु अब दैनिक जीवनको हिस्सा जस्तै लाग्न थालेको छ। सायद यही नै सबैभन्दा ठूलो चिन्ताको विषय हो। जब समस्या हाम्रो बानीको हिस्सा बन्छ, त्यसलाई समाधान गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि कम महसुस हुन थाल्छ।

विकास आवश्यक छ। सडक बन्नुपर्छ, निर्माण कार्य हुनुपर्छ र पूर्वाधार विस्तार पनि आवश्यक छ। तर विकासको प्रक्रिया वातावरण र मानव स्वास्थ्यप्रति जिम्मेवार हुनुपर्छ। निर्माणका क्रममा धुलो नियन्त्रण गर्ने उपायहरू अपनाउने, सडकको नियमित मर्मतसम्भार गर्ने, हरियाली प्रवर्द्धन गर्ने तथा वायु प्रदूषणप्रति संवेदनशील योजना बनाउने जस्ता प्रयासहरू आवश्यक छन्।

हामीले देख्ने धुलोभन्दा नदेखिने असर ठूलो हुन सक्छ। सडकमा उडेको धुलो केवल दृश्यको समस्या होइन; यो स्वास्थ्य, वातावरण र जीवनस्तरसँग जोडिएको विषय हो। त्यसैले यसलाई सामान्य असुविधाका रूपमा मात्र हेर्नु पर्याप्त छैन।

सायद आज धुलोले आँखा चिलाउँदा हामी केही क्षण असहज हुन्छौँ। तर वास्तविक प्रश्न त्यसभन्दा गहिरो छ। हामीले सामान्य मानेको यही धुलोले बिस्तारै हाम्रो सासको मूल्य बढाइरहेको त छैन? सोच्ने बेला सायद अहिले नै हो।
– लेखक वातावरण विज्ञानको विद्यार्थी हुनुहुन्छ ।